ŠLEZINGER, JOSIF, JOŽEF (Sombor, 1794 – Beograd, 1870), kompozitor, dirigent, prvi kapelnik vojne muzike u Kneževini Srbiji, začetnik srpske građanske muzičke kulture početka 19. veka. Otac Menahem, kantor. Žena Hana, rođ. Fridenberg. Sinovi Herman i Adolf. Muziku je najpre učio od oca, inače kantora Jevrejske opštine u Somboru. Prešavši u Novi Sad, violinu uči kod kantora Eliezera Rozenberga. Istovremeno uči da svira orgulje. Nastavu violine prati kasnije kod Maksimilijana Kristofa. U periodu od 1810. do 1815. svirao je u peštanskoj kapeli Alojza Cibulke, a potom se pridružuje jevrejskoj muzičkoj kapeli Rožavelđija u Bonjhadu. Nakon toga, postaje član orkestra kojim je dirigovao Johan Tasler sa kojim nastupa na turnejama po čitavoj Habsburškoj monarhiji. Po povratku u Novi Sad 1819. godine radio kao kapelnik Muzičke građanske garde. Tu je napisao i muziku za prvu srpsku melodramu Alpisku pastirku čiji je tekst, prema Marmontelu, napisao Atanasije Nikolić. Jevrem Obrenović ga angažuje 1829. godine u Šapcu kao učitelja muzike za svoju decu. Po osnivanju Knjaževsko-serbske bande čiji je bio dirigent, nastupa, prema želji kneza Miloša, u Kragujevcu i prelazi na knežev dvor s godišnjom platom od 460 talira. Po nekim izvorima, Šlezinger dolazi u u Beograd 1829. zahvaljujući baronu od Segentala, koji ga je preporučio beogradskom veziru Husein-paši za carigradskog kapelnika. Ipak, kad se predstavio knezu Milošu, odmah je primljen na poziciju kapelnika u Kragujevcu. Nakon osnivanja Knjaževsko-serbske bande u Kragujevcu 1832. godine, čiji su instrumenti, zahvaljujući finansijama kneza Miloša, nabavljeni iz Pešte i Beča, Šlezinger je najpre bio njen privremeni kapelnik, a od 1835. i kapel-majstor. U Beogradu je prvi put nastupio s ovim orkestrom 1831. godine na svadbi kćerke kneza Miloša, Jelisavete, a s ovim orkestrom nastupio je i na svadbi kćerke Jevrema Obrenovića, Jelene, inače bratanice Miloša Obrenovića, 1834. godine. Knez Miloš je Šlezingera i Knjaževsko-serbsku bandu poveo sa sobom u posetu Husein-paši, vidinskom veziru u Bregovu 1835. godine, a ovaj orkestar je bio prisutan i za vreme prvih bitki srpske vojske u Požarevcu iste godine. Šlezinger je sa svojim orkestrom pratio i veliki broj predstava (komada s pevanjem), posebno kada je Joakim Vujić delovao u Srbiji od 1833. do 1839. godine. Zbog scenske muzike ostvario je saradnju i sa Jovanom Sterijom Popovićem i Atanasijem Nikolićem. Smatra se jednim od začetnika tzv. komada s pevanjem, veoma popularnog teatarskog žanra u nas u Kneževini Srbiji. Šlezinger je od 1840. bio i kapel-majstor grada Beograda. Dirigovao je predstavama i koncertima Teatra na đumruku. Budući angažovan od strane dinastije Obrenović, Šlezinger je bio uhapšen posle dolaska na vlast dinastije Karađorđevića. Kako nije bilo dokaza da je bio protiv novog vladara, knez Aleksandar Karađorđević ga je 1856. ponovo postavio za kapel-majstora Knjaževsko-serbske bande. Povratkom kneza Miloša na presto Šlezinger dobija čin kapetana. Mogućnost dobijanja višeg čina uz uslov pokrštavanja je odbio. Penzionisao se 1864. godine i iz penzije učestvovao u proslavi povodom predaje gradova 1867. godine. Pred svoj orkestar poslednji put je stao dirigujući na pogrebu kneza Mihaila 1868. godine. Šlezinger se ostvario i kao kompozitor. Napisao je preko petsto kompozicija i aranžmana u periodu od 1830. do 1867. Autor je muzike za osam pozorišnih ostvarenja, više od sto marševa za različite orkestarske sastave. Harmonizovao je brojne narodne i gradske pesme. Stekao je toliku popularnost da su jedno vreme u Kneževini Srbiji profesionalne muzičare zvali „šlezingerima“. Preminuo je u Beogradu, gde je i sahranjen uz vojne počasti. Svoju „Sefer Toru“ sa srebrnim ukrasima, koju je uvek nosio sobom, poklonio je sedamdesetih godina eškenaskoj jevrejskoj opštini u Beogradu, koja ga je upisala u knjigu „Keren Kajemet Maskir“ (pomen za večita vremena). Ime njega i njegove žene Hane spominje se i danas kada se čita molitva „Maskir“.

LITERATURA: Fr. Š. Kuhač, Josip Šlezinger – prvi srpski kapelnik kneževske bande, Zagreb 1897; JIM, Kultura– muzika f. 18; Salomon Wininger, Grosse Jüdische National Biographie, Band V, Leipzig 1828, 431-432; Ignjat Šlang, Jevreji u Beogradu, Beograd 1926, 73-77; Stevan Vasiljević, Znameniti Somborci, Novi Sad 1989, 40; Enciklopedija srpskog naroda, Beograd 2008, 1270; Znameniti Jevreji Srbije (ur. A. Gaon, aut. Leks. Jedinice M. Radovanović), Beograd, Savez jevrejskih opština Srbije, 2011, 190; https://makabijada.com/slez.htm